Duitsland

In 1969 bracht ik vanuit Nederland bezoeken aan Duitsland, om stoomtreinen te zien en te fotograferen. Vanaf 1970 ging ik ook langere reizen maken. De foto's die ik maakte zijn in diverse thema's op deze site te vinden.



Kaart met de zestien deelstaten (Länder) van Duitsland. Door de federale structuur van Duitsland hebben deze deelstaten uitgebreide bevoegdheden. De vijf oostelijke deelstaten hebben jarenlang de DDR gevormd. Berlijn was in die tijd letterlijk een gedeelde stad. De zes Duitse "volken" zijn de Pruisen, Saksen, Friezen, Franken, Schwaben en Beieren. Tot 1918 was er ook een Duitse keizer.



Spoorlijnen

De eerste stoomtrein in Duitsland reed eind 1835 tussen Nürnberg en Fürth, getrokken door de Adler. De eerste 'echte' spoorlijn was die tussen Leipzig en Dresden, die in 1839 gereed kwam. In 2014 werd het 175-jarig jubileum van deze lijn gevierd.

De Duitse Länder hadden allemaal hun eigen spoorwegmaatschappij. Deze kozen vanaf het begin voor normaalspoor. Alleen de Badense spoorwegen besloten in 1839 om een spoorlijn van Mannheim naar Basel aan te leggen op 1600 mm. Maar toen de lijn bijna klaar was, in 1854, bleek dat toch geen handige keuze te zijn en bouwde men de hele lijn om op normaal­spoor.

Spoorlijnen speelden vaak een belangrijke militaire rol. Er zijn zelfs lijnen aangelegd vanuit puur strategische over­wegingen, zoals de Kanonenbahn. In de nazitijd zijn in Duitsland plannen gemaakt voor een enorme Breitspurbahn.

Jubilea

De Duitse spoorwegen vierden in 1935, 1960, 1985 en 2010 hun jubileum.

Deutsche Reichsbahn, Deutsche Bundesbahn, Deutsche Bahn

In 1920 werden de verschillende Duitse spoorwegmaatschappijen samengevoegd tot Deutsche Reichsbahn Gesellschaft (DRG). In 1937 werd de naam gewijzigd in Deutsche Reichsbahn (DRB). Na de oorlog ont­stonden er twee maatschappijen: in het westen de Deutsche Bundesbahn (DB), in het oosten de Deutsche Reichsbahn (DR). Na de hereniging van beide Duitslanden werden de spoorwegen in 1994 omgedoopt in Deutsche Bahn (DB). Het logo hiervan zie je hiernaast.

Goederenvervoer
DB Schenker Rail is een grote goederenvervoerder die in diverse landen actief is. Het bedrijf werd op 1 januari 1999 opgericht onder de naam DB Cargo. Na een eerste fusie in 2000 werd de naam Railion ingevoerd. In 2009 werd de naam veranderd in DB Schenker Rail. Per 1 maart 2016 is de naam weer veranderd in DB Cargo, althans voor de spoorwegtak. De andere activiteiten vinden nog steeds plaats onder de naam DB Schenker*.

*) De naam Schenker komt van Gottfried Schenker (1842-1901), oprichter van het gelijknamige transportbedrijf.

Andere bedrijven
Andere bedrijven onder de vlag van Deutsche Bahn zijn DB Fernverkehr (exploitant van onder andere de ICE), DB Regio, DB Netze (vergelijkbaar met het Nederlands ProRail), DB Nachtzug en DB AutoZug (met dochteronderneming City Night Line).

Locomotieven

De op 1 april 1920 gevormde Deutsche Reichsbahn zag zich geconfronteerd met een enorme verscheidenheid aan locomotieven, vaak kleine series en veelal sterk verouderd. Er werd toen een programma opgesteld om meer eenheid in het locomotievenpark te verkrijgen. Hieruit ontstonden de zogeheten Einheitslokomotiven, waarvan de onderdelen - soms tot hele ketels aan toe - onderling uitwisselbaar waren.

De Neubaulokomotiven van Friedrich Witte
Toen in 1949 de Deutsche Bundesbahn werd opgericht, was het einde van de stoomtractie al in zicht. Toch schafte de DB tot 1959 nog vijf series Neubaulokomotiven aan (10, 23, 65, 66, 82). Deze machines waren het werk van Friedrich Witte (1900-1977) van het Bundesbahn-Zentralamt (BZA) in Minden.

Friedrich Witte was sinds 1942 verantwoordelijk voor de stoomloco­motieven van de Reichsbahn. Zijn naam is verbonden aan de "Witte-Windleitbleche": de bekende kleine windleiplaten die veel locs hebben gekregen in plaats van de tot dan vaak toegepaste "grote oren" (of geheel ontbrekende windlei­platen). Ook was het zijn verdienste dat de locs van de Baureihe 01.10 uiteindelijk betrouwbare machines werden.

Zie verder het overzicht Duitse stoomlocomotieven.



Julius Dorpmüller (geb. 1869) was sinds 1926 Generaldirektor van de in 1924 gevormde Deutsche Reichsbahn-Gesellschaft. In 1937 werd hij tevens benoemd tot Reichsverkehrsminister. Hij had toen alle Duitse vervoermiddelen onder zijn hoede. Na de oorlog vroegen de geallieerden hem om het Duitse spoorwegnet opnieuw op te bouwen. Hij overleed echter in juli 1945. Artikel uit Spoor- en tramwegen, april 1937.


Verkehrsmuseum Nürnberg, 16 augustus 2005. Die Reichsautobahn, een verkeersspel uit de jaren 30 of 40 van de vorige eeuw. Boze tongen beweren dat Adolf Hitler de uitvinder was van de Autobahn. Plannen om wat meer Lebensraum aan de opkomende automobiel te geven bestonden echter al langer. Wel klopt het dat de nazi's een groot belang zagen in het aanleggen van een snelwegnet, als strategische aanvulling op de spoorwegen. De aanleg van snelwegen werd in handen gelegd van de Reichsbahn. Men is toen ook het woord Autobahn gaan gebruiken, naar analogie met Eisenbahn. Ook tijdens de oorlog werd er nog flink doorgebouwd, onder andere aan een snelweg van Duitsland naar Den Haag (de huidige A12). Een ander ideetje uit die tijd was de Breitspurbahn, maar daar is weing van terecht gekomen.


Nürnberg Hbf, 18 augustus 2005. Mein heimliches Vergnügen: Modellbahn im Bahnhof.


Verkehrsmuseum Nürnberg, 16 augustus 2005. Sneltreinloc E19 12, een vlak voor de oorlog gebouwde sneltreinloc. Compleet met Reichsadler en Hakenkreuz (die op foto's vaak worden weggeretoucheerd). Vanwege volk dat hier neonaziselfies kwam maken, heeft het museum de loc in 2014 weggeborgen. Met een topsnelheid van 180 km/uur waren dit de snelste Duitse e-locs, tot de komst van de E03. Er zijn slechts vier locs gebouwd. Deze hebben dienstgedaan tot in de jaren zeventig. Ook loc E19 01 is bewaard gebleven: deze staat in het Deutsche Technikmuseum in Berlijn.


 

Model van station Stuttgart op schaal 0. In dezelfde Märklin-catalogus uit 1939 werd een bijpassend vaantje aangeboden.


Heidi neemt de trein

Berlijn, 25 augustus 2009. Heidi kijkt naar een stoomtrein. Driedimensionale wandplaat in het Deutsches Technikmuseum, jaren vijftig. De Deutsche Bundesbahn heeft bestaan van 7 september 1949 tot 1 januari 1994. De afkorting DB wordt nog steeds gebruikt, maar betekent nu Deutsche Bahn.

Deutscher Reichsbahnkalender 2005. Mit der Reichsbahn durch deutsche Lande - von Baden nach Pommern. Eisenbahn-Kurier, 2005.

Kalender met per week twee foto's uit kalenders die voor de oorlog door de Reichsbahn zijn uitgegeven. Veel kalenderbladen uit die tijd kunnen echter niet meer worden herdrukt, legt de uitgever wat omzichtig uit: "Diese habe zu sehr den politischen Zeitgeist der dreißiger Jahre zum Inhalt." Lees: er staan hakenkruisen op. Maar afgezien hiervan waren de Duitse spoorwegen in die jaren op hun hoogtepunt - niet alleen op de rails, maar ook op de weg, het water en in de lucht.

Een kalender uit 2005 kan opnieuw worden gebruikt in 2022, 2033, 2039, 2050.



Frauenplakatserien

Vrouwen op affiches van de Deutsche Bundesbahn

De spoorwegen en de reclamewereld vormden gedurende het grootste deel van de 20e eeuw een mannenbolwerk. Het Werbeambt (reclamebureau) van de Duitse spoorwegen kwam er rond 1960 door marktonderzoek achter dat vrouwen een belangrijke doelgroep waren. Er volgden speciale series van Frauenplakate met, voor en deels ook door vrouwen. Het vrouwbeeld op spoorwegaffiches veranderde met de tijd: van elegant via afhankelijk naar vrijgevochten — of toch weer als lustobject? Lees het artikel op retours.eu door Arjan den Boer (22 oktober 2017).



Mal Ernst. Mal Heiter. Duitse humor, aangeboden door Hans Glaser (Pressechef der DB) en Rudolf Schwarz. Redactor Verlag, 1972. ISBN 3876660084.

Paaseieren, prima vulling!

 


Postzegels uit 1975 (de zegel linksboven hoort niet in de serie thuis). 10 = Nahverkehrs-Triebzug, 20 = Leuchtturm, 30 = Rettungs-Hubschrauber, 40 = Weltraumlabor, 50 = Erdefunkstelle, 80 = Traktor, 160 = Hochofenanlage. Deze serie is groter, maar de andere heb ik niet; daar staan ook geen treinen op.


Ook aan Nicaragua is het 160-jarig bestaan van de Duitse spoorwegen niet ongemerkt voorbij gegaan.


Boeken

Ik bezit veel boeken over Duitse spoorwegen:

 

Die Niederländischen Eisenbahnen, 1975
Nederlandse Spoorwegen - Die Niederländischen Eisenbahnen. Dr. Maarten G. de Bruin, Präsident des Vorstandes der Niederländischen Eisenbahnen AG, Utrecht. Eisenbahn-Jahrbuch 1975. Transpress, Berlin (DDR). Artikel lesen (pdf).




Zie ook:





vorige       start       omhoog